The tattooist of Auschwitz

RECENSIE

Dagenlang staan in een treinwagon zo klein dat je niet anders kan dan staan. Wij weten dat dit gebeurde, wij weten hoe dit gebeurde en wij weten wat daarna gebeurde.  Maar weten is niet hetzelfde als voelen. Tijdens het lezen van dit boek lijk je te voelen hoe het is om dagenlang in een treinwagon te staan zo klein dat je niet anders kan dan staan. Met dat gevoel begon het verhaal van de Slowaakse Lale Sokolov. Zijn verhaal is op papier gezet door Heather Morris in The tattooist of Auschwitz (De tatoeëerder van Auschwitz).

The tattooist of Auschwitz is een intiem en bruut verhaal over een man die Auschwitz overleefde. Als jongste broer van zijn gezin in Slowakije ging Lale vrijwillig naar Auschwitz-Birkenau. Dit met de belofte dat elk joods gezin één man moest leveren. Zijn broer had een vrouw en kinderen, hij niet. De keus was snel gemaakt. Lale zou uiteindelijk de baan van tatoeëerder krijgen, wat hem een betere positie gaf dan de meeste gevangenen. Hij kreeg een eigen slaapruimte en ging deze al gauw gebruiken om eten, medicijnen en sieraden te verstoppen. Zijn werk bestond uit het tatoeëren van cijfers op de armen van de gevangenen. Hiervoor ging hij ook naar het andere Auschwitz-kamp, samen met een bewaker liep hij vier kilometer heen en terug.

Wanneer een nieuwe groep mensen de treinen verlieten, gescheiden werden, ontdaan werden van hun bezittingen en kleding, kwamen ze bij Lale terecht. Lale zag de stromen mensen die het kamp binnenkwamen, bouwde relaties op met de zigeuners en hun kinderen en werd verliefd op een van de eerste meisjes die hij tatoeëerde: Gita. De angst die de mensen voelden was elke dag even groot, terwijl het tatoeëren voor Lale steeds normaler werd. Morris beschrijft het conflict dat hieruit ontstaat vanuit het perspectief van Lale. Zijn baan in het kamp beschermt hem, maar verminkt anderen. Vanuit de ogen van Lale beleven we de dingen die hij zich na al die jaren goed herinnert. Dingen die we weten en geleerd hebben, maar ook dingen die we vergeten lijken te zijn.

Auschwitz had artsen, niet om mensen op te vangen of zieken beter te maken, maar voor het doen van onderzoek. Aan het hoofd van deze groep artsen stond Jozef Mengele. Een man waarvan gezegd kan worden dat hij alle menselijkheid voorbij was. Hij experimenteerde op gevangenen zonder enig ethisch bewust zijn. Lale valt niet ten prooi, maar zijn vrienden wel. Het boek beschrijft slechts enkele gruweldaden van Mengele en zijn artsen: gedwongen castraties, het injecteren van ziektes en net zo lang wachten tot iemand overlijdt. Buitengewoon schokkend is dat Mengele na de oorlog vrijuit gaat. In de jaren 50 is hij wederom verantwoordelijk voor vele slachtoffers, deze keer in zijn abortuskliniek in Zuid-Amerika.

Morris heeft Lale zijn verhaal samen met hem geschreven. Hij heeft in de laatste jaren van zijn leven besloten dat het tijd was en Morris nam de taak op zich. Dit heeft ze gedaan met een groot gevoel van warmte en compassie voor Lale en Gita (het meisje waar Lale verliefd op werd). Met een groot historisch besef en het talent een lezer te begeleiden. The tattooist of Auschwitzis een boek dat snel uitleest, niet te moeilijk is en vooral gaat om het verhaal. Morris stelt geen hindernissen op voor haar lezers door haar boek esthetisch ingewikkeld te maken of door onnodige feiten te bespreken. Morris vertelt het verhaal van Lale Sokolov zoals het was en zoals ik me kan voorstellen dat het gegaan is.

Meer over nazi's in Zuid-Amerika?

Operation Finale (Netflix) 

(Tip: pauzeer bij 18:00)

Zine making

06-12-2019

De afgelopen weken is het stil op Willekeurige Korte Verhalen en dat komt omdat ik door iets anders dan schrijven geïnspireerd was. Of eigenlijk: ben. In augustus kwam ik in aanraking met het concept van een 'zine' (spreek uit als 'zien'). Een zine is een eenmalig, klein magazine dat zich vooral richt op kunst, vorm en taal. Dat klinkt...

Romans bevatten soms bepaalde wijsheden die uitgesproken worden omdat het personage iemand is die graag feitjes deelt of diep nadenkt. Je weet nooit helemaal hoe betrouwbaar die feitjes dan zijn en toch onthoud je ze als waarheid. Zo las ik laatst in een boek, ik weet natuurljk niet meer welke (want zo gaan die dingen) dat mensen die van literatuur...