Cilka's journey

The tattooist of Auschwitz verscheen in 2018. Dat boek vertelt het verhaal van Lale Sokolov, een joodse man die tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangen zat in Auschwitz-Birkenau. Dit boek was de eerste recensie die ik schreef voor Willekeurige Korte Verhalen (lees de recensie hier). Het boek kreeg ik cadeau en zorgde ervoor dat ik weer ging lezen. Een van de interessantste personages, de meest tragische misschien ook wel, was Cilka. Een zestienjarige meisje dat was 'uitgekozen' door een SS-officier. Bij de afsluiting van Heather Morris haar boek vertelt ze dat Cilka niet, zoals Lale, werd vrijgelaten uit Auschwitz, maar weer opnieuw gevangen werd gezet in de goelag. Dit idee bleef me bij en toen het boek over Cilka verscheen, wilde ik zelfs niet wachten op de vertaling.

Cilka's journey vertelt het verhaal van een zestienjarige meisje dat naar Auschwitz gaat om te werken, zodat haar ouders met rust gelaten worden. Haar jaren hier, drie in totaal, zijn verweven met haar jaren in de goelag. Het boek opent waar we Cilka hebben achter gelaten in The tattooist of Auschwitz, bij de bevrijding. Cilka wordt verhoord en gevangen gezet. Ze wordt beschuldigt van 'sleeping with the enemy' en spionage. Weer wordt ze in een veewagen gezet samen met een grote groep andere vrouwen. Haar verleden in Auschwitz houdt ze voor zichzelf, uit schaamte en wantrouwen. De goelag is zo gruwelijk als je je voorstelt. Een gevangenis waar de gevangenen zich doodwerken, ondervoed worden en verblijven in slecht verwarmde barakken. Dat laatste lijkt relatief, maar het kamp waar Cilka terecht komt, Vorkuta, ligt in Siberië, binnen de poolcirkel. Cilka's verhaal wordt vertelt vanuit haar, waarbij we regelmatig teruggaan naar haar tijd in Auschwitz. Zelf noemt ze dit 'the other place' en het wordt duidelijk hoe getraumatiseerd ze is. Niet alleen door de plek waar ze was, maar ook door de dingen die ze gedaan heeft, gedwongen was te doen om te overleven. Deze flashbacks zijn logisch, aangezien ze samen Cilka's emotionele ontwikkeling bepalen, maar ik vond ze ook afleiden.

Wat Morris zo knap deed in The tattooist of Auschwitz was een gruwelijke plek tot leven laten komen, zonder dat het te gruwelijk was om te lezen. In Cilka's journey is dit minder goed gelukt. De goelag kwam voor mij niet tot leven en wanneer dit wel het geval was, vond ik het bijna ondragelijk om te lezen. De kennis over de goelagkampen is waarschijnlijk minder toereikend dan de kennis over Auschwitz, dus een realistisch beeld neerzetten lijkt me een stuk lastiger. De sfeer voelde of wat geromantiseerd of extreem gruwelijk. Daar heeft Morris wat mij betreft de plank misgeslagen in dit boek. Waar ze echter de spijker op zijn kop slaat is op Cilka's emotionele leven, haar menselijkheid in een onmenselijke situatie. Haar schaamte, haar angst, haar handelen dat goed lijkt te rijmen met het trauma dat ze heeft: het is overtuigend. Het verhaal dat Morris vertelt is niet alleen het verhaal van de Cilka die we via Lale kennen. Het is een fictieve en soms gedramatiseerde versie van haar, maar de kern van haar persoon die mij zo aangreep, blijf je tijdens het lezen voelen. Als ze langzaam durft te vertellen over Auschwitz laat Morris zien waarom haar verhaal er een is die met vele vrouwen gedeeld wordt. Dat Cilka staat voor zoveel vrouwen die in de goelag gevangen zaten. Een voorbeeld hiervan is een vertrouwelijk gesprek dat Cilka heeft met een vrouwelijke dokter die in het kamp werkt.


'He - they - came into my bed and sometimes slept, after they...'
'Raped you?'
'Is it rape if you don't fight back, don't say no?'
'Did you want them to have sex with you?'
'No, no, of course not.'
'Then it is rape. I take it these men had some kind of power or control over you?'


Cilka ziet haar overleven als haar manier om in opstand te komen. Want elke andere manier van opstand resulteert in zeer heftige gevolgen. Niet alleen voor haar, maar voor alle mannen en vrouwen in de goelag. 'Cilka's journey' is een bijzonder boek, maar maakt mijn verwachtingen niet helemaal waar. Het is een roman, maar toch had ik verwacht meer over de goelagkampen te weten te komen. Mijn interesse is er in ieder geval wel, wellicht dat daar een non-fictie boek voor nodig is. Een aanrader als je de voorloper hebt gelezen, die toch wel een stuk beter is.

Liever de vertaalde versie van dit boek lezen? Die is nu ook verkrijgbaar onder de naam ‘Cilka’s keuze’.


Zine making

06-12-2019

De afgelopen weken is het stil op Willekeurige Korte Verhalen en dat komt omdat ik door iets anders dan schrijven geïnspireerd was. Of eigenlijk: ben. In augustus kwam ik in aanraking met het concept van een 'zine' (spreek uit als 'zien'). Een zine is een eenmalig, klein magazine dat zich vooral richt op kunst, vorm en taal. Dat klinkt...

Romans bevatten soms bepaalde wijsheden die uitgesproken worden omdat het personage iemand is die graag feitjes deelt of diep nadenkt. Je weet nooit helemaal hoe betrouwbaar die feitjes dan zijn en toch onthoud je ze als waarheid. Zo las ik laatst in een boek, ik weet natuurljk niet meer welke (want zo gaan die dingen) dat mensen die van literatuur...

The tattooist of Auschwitz verscheen in 2018. Dat boek vertelt het verhaal van Lale Sokolov, een joodse man die tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangen zat in Auschwitz-Birkenau. Dit boek was de eerste recensie die ik schreef voor Willekeurige Korte Verhalen (lees de recensie hier). Het boek kreeg ik cadeau en zorgde ervoor dat ik weer ging lezen....